Funkcjonujemy w świecie, który wyjątkowo mocno akcentuje znaczenie indywidualizmu. Nieustannie słyszymy, że to od nas samych zależą sukcesy, porażki i poczucie szczęścia. Jesteśmy przekonywani, że mamy pełną kontrolę nad własnym życiem, a wszelkie niepowodzenia są wyłącznie naszą odpowiedzialnością. Taki sposób myślenia przenika zarówno przekazy medialne, jak i zwykłe, codzienne rozmowy z naszymi bliskimi. W dużej mierze podzielam to podejście, jednocześnie uważając, że warto przyjmować jednak szerszą perspektywę. Nieustannie funkcjonujemy w sieci relacji z innymi, zatem nie da się zrozumieć drugiej osoby w oderwaniu od sieci jej powiązań z otoczeniem.
Nasze życie i dobrostan emocjonalny nie rozwijają się w samotności. Na kształt naszego życia oddziałują również relacje, normy społeczne oraz kontekst kulturowy, w którym dorastamy, pracujemy i dokonujemy wyborów. Zatem, nie wszystko w naszym życiu jest wyłącznie efektem indywidualnych decyzji. W swojej pracy z klientami opieram się właśnie na takim sposobie myślenia, dlatego podejście coachingu systemowego jest mi szczególnie bliskie. Takie ujęcie umożliwia pełniejsze rozumienie trudności rodzinnych, wyzwań społecznych oraz indywidualnych doświadczeń.
System rodzinny
Rodzina, w zależności od przyjętych zasad, którymi się kieruje, może być dla nas wsparciem lub ograniczeniem. Funkcjonuje jako sieć emocjonalnych powiązań, kształtując także i kolejne pokolenia. Coaching daje możliwość spojrzenia na własną historię z nowej perspektywy: zamiast koncentrować się wyłącznie na trudnościach, uczymy się dostrzegać dostępne zasoby, potencjał i przestrzeń do zmiany. Świadomość, jak bardzo system rodzinny wpływa na wybory i możliwości, nie umniejsza naszych osiągnięć. Pomaga natomiast spojrzeć na własną drogę z większą pokorą i rozwijać empatię wobec osób, które mają więcej przeszkód do pokonania.
Każdy system dąży do utrzymania równowagi. Homeostaza, czyli zdolność do samoregulacji, pozwala rodzinie dawać poczucie bezpieczeństwa, pomaga przetrwać trudne chwile i lepiej radzić sobie ze zmianami. Dzięki temu system rodzinny potrafi łagodzić wstrząsy, dostosowywać się do nowych sytuacji i zachować spójność nawet w kryzysach. Konflikty i trudne momenty zmuszają rodzinę do ciągłego dostosowywania się. Musi ona umieć na tyle otworzyć granice, by przyjąć nowe elementy, a jednocześnie na tyle je zamknąć, by zachować spójność. Najważniejsza lekcja z podejścia systemowego jest taka, iż struktura jest potrzebna, ale jeśli zaczyna rządzić ludźmi zamiast im służyć i ich chronić, to zaczyna także i ograniczać.
Lojalność rodzinna może być ogromnym wsparciem. Kiedy ktoś choruje, pojawia się problem finansowy lub ktoś przeżywa trudny kryzys, to właśnie ona sprawia, że rodzina nie odwraca się od siebie, lecz wspólnie szuka rozwiązań. Problem pojawia się, gdy bliskość bywa mylona z kontrolą, a troska z ograniczaniem wolności. Emocjonalne więzi i poczucie przynależności są nam tak samo potrzebne jak powietrze, dlatego często czujemy się rozdarci między sobą a siecią relacji, którą tworzymy z innymi. I tu z kolei lojalność bywa minusem, bo przez nią ciężko cokolwiek zmienić.
Nie chodzi mi tu o rezygnację z lojalności, ale o uważne przyjrzenie się jej wpływowi. Istotne jest aby zastanawiać się gdzie nas wspiera i buduje, a gdzie może nas ograniczać. Nie musi oznaczać trwania w tym, co rani. W pracy z klientami często widzę, jak trudno jest postawić granice, zwłaszcza gdy nie jesteśmy w pełni świadomi ich siły. Czasem czujemy obowiązek, by nie sprawić przykrości naszym bliskim, albo działamy wbrew sobie, by nie „zdradzić” rodziny, nawet jeśli nam to szkodzi. Zdrowa lojalność nie oznacza ślepego trwania, jest też umiejętnością dbania o siebie. Powinna umożliwiać docenianie ważnych więzi, ale też i pozwalać sobie na niezależność tam, gdzie zachodzi taka potrzeba.
Kluczowe pytania, które warto sobie zadać:
- Czy moja lojalność mi służy?
- Czy buduje mnie czy ogranicza?
- Czy mogę być lojalny/a wobec rodziny, ale jednocześnie pozostać wierny/a sobie?
Oddanie rodzinie potrafi być bardzo wymagające. Nie dlatego, że działa ona źle, lecz dlatego, że mechanizm ją spajający często nie bierze pod uwagę indywidualnych potrzeb. Wyróżnia się zwykle trzy główne elementy:
- poczucie przynależności – nasza tożsamość zakorzeniona w rodzinnych więziach;
- rodzinne zobowiązania i oczekiwania – na przykład: „musisz być przy rodzicach na każde zawołanie”, „nie odchodzi się od rodziny”, „nie sprawia się problemów” (zasady przyjmowane często automatycznie);
- lęk przed utratą rodziny – obawa, że podążając własną drogą, możemy zostać odrzuceni.
Rodzinne zobowiązania są przekazywane tak naturalnie i subtelnie, że rzadko je kwestionujemy. Wchłaniamy je stopniowo poprzez zasady i spojrzenia pełne dezaprobaty, które słyszymy od dzieciństwa. Na przykład: „jesteś najstarszy, musisz dbać o młodszych”- co buduje przekonanie, że trzeba stawiać innych ponad siebie. Albo: „nie mów nikomu, co dzieje się w domu, rodzina to świętość”- to sprawia, że dorosła osoba, chcąc podzielić się trudnymi doświadczeniami, może czuć paraliżujące poczucie winy. Z czasem przestajemy postrzegać lojalność jako coś narzuconego i staje się ona naturalną częścią naszego sposobu myślenia o świecie. Nie zastanawiamy się nad nią, a często nawet uważamy taką postawę za własny wybór: „to ja chcę poświęcać się w ten sposób”, „to ja nie chcę rozmawiać o naszych problemach z innymi”.
Wierność rodzinie to trudny i złożony temat, ale jednocześnie bardzo głęboki i inspirujący. Jeśli chcesz przyjrzeć się temu bliżej i popracować nad tym w swoim życiu, zapraszam na spotkania coachingowe. Razem przyjrzymy się jak lojalność wpływa na Twoje życie, gdzie Cię wspiera, a gdzie może ograniczać. Poszukamy sposobów, by budować zdrowe granice oraz większą świadomość Twoich wyborów.